Sinds kort is de inventaris van het gevangenisarchief van Aarlen beschikbaar. Het bestand van 110 strekkende meter beslaat de periode 1830-2012.
Wanneer ontstond de gevangenis van Aarlen?
Kort na de Belgische onafhankelijkheid wordt Aarlen de provinciehoofdplaats van Luxemburg. In die periode wordt ook de gevangenis van Aarlen opgericht. De gevangenis, gehuisvest in een bestaand gebouw, heeft zo zijn gebreken. Na een verhuis in 1833 wordt opgemerkt dat er voortdurend ontsnappingen plaatsvinden…
Ook de administratieve commissie uit kritiek. In 1863 wijst ze op de noodzaak om een nieuwe gevangenis te bouwen:
“De gevangenis van Aarlen is zo gebouwd dat het onmogelijk is om de gevangenen op een geschikte manier in te delen. Zo zitten beschuldigden, voorarrestanten en veroordeelden voor straf-, correctionele en politiedelicten, evenals kinderen, overdag allemaal bij elkaar. Dit is de oorzaak van immoraliteit en de meest verachtelijke ondeugden worden voortdurend aangeleerd en gepropageerd. […] De steden Tongeren, Hasselt, Dinant en Marche beschikken al lang over gevangenissen die volgens dit systeem zijn gebouwd. Moet de hoofdstad van de provincie Luxemburg, zetel van een hof van assisen, verstoken blijven van een dergelijke voorziening?”
In 1870 opent uiteindelijk een gloednieuwe cellulaire gevangenis, gebouwd volgens de principes van Edouard Ducpétiaux.
Wie werd in deze gevangenis opgesloten?
De categorie gedetineerden in Aarlen is in de loop der jaren veranderd. Als penitentiaire inrichting in een provinciehoofdplaats beschikte Aarlen over een ‘huis van justitie’ (maison de justice) voor de opsluiting van beschuldigden die voor het Hof van Assisen moesten verschijnen. Tegelijk deed deze inrichting ook dienst als ‘huis van arrest’ (maison d’arrêt) voor de opsluiting van beklaagden. Na de sluiting van de gevangenissen van Marche-en-Famenne (1933) en Neufchâteau (1935) bleef Aarlen de enige gevangenis van de provincie tot er in 2013 een moderne gevangenis werd heropend in Marche-en-Famenne. Een overzicht van welke gedetineerden in Aarlen terecht kwamen en de opeenvolgende wijzigingen, vind je in de inventaris (p. 9 en p. 17).
Welke archiefdocumenten zijn bewaard?
Het archiefbestand bevat in de eerste plaats documenten met betrekking tot het bestuur, het materiaalbeheer, het personeel en de boekhouding. Diverse documenten van de griffie maken het mogelijk een statistische studie te maken van de gevangenisbevolking, via de registers van de mannelijke, vrouwelijke en militaire gedetineerden. Het grootste deel van het bestand bestaat uit documenten over het binnenkomen en buitengaan van gevangenen, waaronder reeksen registers en gevangenisdossiers die dateren van 1832 tot 2002.
Ook project Outlaw leverde een belangrijke bijdrage: 16 registers van de morele boekhouding zijn gedigitaliseerd, en de vrijwilligers hebben de gegevens van 5.552 betrokken gevangenen ingevoerd in de database. Zowel de scans als de databank zullen in de loop van 2025 voor iedereen online komen via agatha.arch.be.
Meer info:
HORGE Virginien en MOREAU François, Inventaire des archives de la prison d’Arlon, 1830-2012, reeks Inventarissen Rijksarchief te Aarlen nr. 174, publicatie nr. 6532, Algemeen Rijksarchief, Brussel, 2024.
De inventaris vind je op Agatha.
Het archief van de gevangenis van Aarlen onthult zijn geheimen – Rijksarchief in België