In 2020 vierde de opleiding van maatschappelijk assistent in België haar 100ste verjaardag. De officiële erkenning van de opleiding en het beroep van maatschappelijk assistent in België dateert van 1920. Dat jaar werden ook de eerste scholen ingericht voor diegenen die tot dan ‘sociaal helpers’ werden genoemd.
Tijdens het interbellum werd de opleiding verzorgd door vijf ‘sociale scholen’. De drie eerste werden in 1920 opgericht in Brussel. In 1921 volgen de Arbeidershogeschool (Brussel) en de School voor Maatschappelijk Dienstbetoon in Antwerpen.
Tussen de twee wereldoorlogen studeerden ruim 1.200 maatschappelijk assistenten af, waarvan zo’n 75 % vrouwen. Na WO II werd het studieaanbod aanzienlijk uitgebreid met de opening van meerdere scholen, zowel in Vlaanderen als in Wallonië.
Stage bij kwetsbare mensen
In al die decennia liepen duizenden studenten stage bij kwetsbare mensen en groepen. Hieruit zijn evenveel stageverslagen voortgekomen over mensen die in de geschiedenis vaak onzichtbaar bleven, waaronder ook gevangenen, ex-gevangenen en hun families.
Inventaris van 10.000 stageverslagen
De scholen moesten van elk stageverslag een kopie overhandigen aan de Hoge Raad voor het Onderwijs van het Maatschappelijk Dienstbetoon bij het ministerie van Justitie. Hieruit is een verzameling voortgekomen van meer dan 10.000 stageverslagen, die vandaag bewaard worden in het Algemeen Rijksarchief en recent werden geïnventariseerd.
Dit archief biedt inzicht in de evolutie die het vak van maatschappelijk assistent over een periode van meer dan 50 jaar heeft doorgemaakt. Vanuit project OUTLAW zijn vooral de stages rond delinquentie en het gevangeniswezen interessant. Hoe werd gekeken naar criminelen, gedetineerden en hun families en welke oplossingen werden overwogen om hen te helpen?
De rapporten zijn des te waardevoller omdat ze vaak vergezeld gaan van statistieken, interviews en foto’s.
Met de hulp van enkele ijverige jobstudenten werden de verslagen vorig jaar geduldig geordend en beschreven in een inventaris: Ministerie van Justitie. Hoge Raad voor het Onderwijs van het Maatschappelijk Dienstbetoon. Stageverslagen van maatschappelijk assistenten. Inventaire des archives du Conseil supérieur de l’Enseignement de Service social. Rapports des assistants sociaux, 1922-1970.
Je kan deze inventaris hier bekijken in onze online zoekomgeving.
Al deze stageverslagen, en de enorme schat aan informatie die ze bevatten, zijn vrij raadpleegbaar in de leeszaal van het Algemeen Rijksarchief.