Hoe functioneert een gevangenis in oorlogstijd? Historicus Vincent Mazy, doctoraatsstudent aan de Université Catholique van Louvain-la-Neuve, publiceerde een artikel in BTNG over de hulpgevangenis van Luik tijdens de Eerste Wereldoorlog.
door Laura Nys
Twee vleugels, een dubbel bestuur
Tussen 1914 en 1918 is de werking van de hulpgevangenis Saint-Léonard in Luik grondig verstoord. Dit illustreert welke gevolgen de oorlog heeft voor de strafinrichtingen. Allereerst is er de kwestie van het gezag. Onder de Duitse bezetting bestaat de gevangenis uit twee afdelingen: een vleugel voor gevangenen die veroordeeld zijn volgens de Belgische wet, en een vleugel voor de politieke gevangenen die onder de jurisdictie van de Duitse bezetter vallen. De gevangenis van Saint-Léonard kent tijdens de oorlog dan ook een dubbel bestuur, aangezien de Belgische én de Duitse administratie instaan voor het beheer van hun afdelingen.
Ontbering
Voor de gevangenen zelf betekent de oorlogstijd een tijd van ontbering, stelt Mazy. Hoewel het stadsbestuur van Luik levensmiddelen voorziet voor de politieke gevangenen, ontvangen de gevangenen hiervan slechts een deeltje. Veel voedsel wordt door de Duitse bezetter in beslag genomen en verkocht op de zwarte markt, of opgestuurd aan hun eigen familieleden.
Bewakers en (politieke) gevangenen
Tussen de Belgische personeelsleden en de politieke gevangenen ontwikkelt zich niettemin een bijzondere dynamiek. De politieke gevangenen zijn veelal gearresteerd op verdenking van spionage of verzet tegen de Duitse bezetter. Zij worden in Luik opgesloten in afwachting van hun proces. Zelfs vanuit de cel zetten zij hun clandestiene activiteiten voort en slagen ze erin om informatie uit te wisselen, of te ontsnappen. De hulp van de Belgische gevangenisbewakers, keukenpersoneel, de aalmoezenier en vrouwelijke religieuzen is hierin cruciaal.
Met zijn artikel biedt Vincent Mazy een inkijk in het dagelijkse leven van politieke gevangenen in oorlogstijd. Het artikel kan je lezen op de website van het Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis.
Meer weten
Vincent Mazy, “Le loup dans la bergerie ? L’occupation allemande de la prison Saint-Léonard de Liège pendant la Première Guerre mondiale”, Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis, LV, 2025, 1, pp. 78-104.
Zelf op onderzoek? Ontdek hier het archief van de gevangenis van Luik (Saint-Léonard à Lantin), 1796-2012
